In ons land schieten in de jaren twintig en dertig als paddenstoelen katholieke verenigingen uit de grond. Er zijn verenigingen voor toneel, atletiek, korfbal, scouting, voetbal enz. Actief gesteund door de kerk, die niet zelden aan de basis staat van de oprichting, worden jongeren gestimuleerd om in clubverband een waardevolle invulling te geven aan hun vrije tijd. Niet alleen zag de geestelijkheid in het verenigingsleven een uitermate geschikt opvoedmiddel, en een lichtpunt in sombere tijden, het was bovenal een bevestiging van de emancipatie van een bevolkingsgroep die in veel steden en dorpen boven de rivieren een minderheid vertegenwoordigde. Dat deze trend niet voorbij ging aan Oegstgeest, blijkt uit de oprichting van UDO, dat daarmee een kind van haar tijd is en een product van de verzuiling.

 


Ons dorp


In 1938 telt het dorp Oegstgeest zo'n 6.000 inwoners. Veel bebouwing is er nog niet. Je hebt de Leidse buurt, de Indische buurt (Buitenlust), de parken met namen van het koningshuis, een strook huizen tussen de Rhijngeesterstraatweg en Wijtenbachweg en panden langs de Dorpsstraat. Vanaf de Hofdijck, wat volgens oude foto's niet veel meer is dan nagenoeg woningloos boerenpad, heb je vrij uitzicht op het molentje, het kanaal en de weilanden daarachter.


Op de ledenlijst die UDO de Nederlandsche Voetbalbond overlegt voor het seizoen 1940-1941 staan bijna 60 voetballers ingeschreven. Onder hen veel thuiswonende tieners, van wie het merendeel opgroeit in de Leidse buurt en het oude dorp.

advertentie
Advertentie uit 1930.


De wereld in 1938

Vanuit historisch perspectief is het een roerig jaar. Het is de tijd die volgt op de grote depressie. Na de beursval van 1929 zijn na de Amerikaanse ook de Europese economieën ingestort en heerst er hoge werkloosheid en grote armoede. In Duitsland zijn de crisisjaren voedingsbodem voor het nationaal-socialisme en vormen ze de opmaat voor het Derde Rijk. Oorlog dreigt. In maart lijft Duitsland buurland Oostenrijk in als provincie en in september gebeurt hetzelfde met een deel van Tsjecho-Slowakije. Van 9 op 10 november vindt de Kristallnacht plaats en in december wordt het concentratiekamp Neuengamme in gebruik genomen.


Uithoudingsvermogen Door Oefening

Maar er wordt ook gevoetbald. Op 19 juni wordt Italië in Frankrijk wereldkampioen door in de finale Hongarije met 4-2 te verslaan. Hongarije dat in de achtste finale nog met 6-0 had gewonnen van Nederlands-Indië, dat voor de eerste en enige keer mee deed aan het WK. En in Oegstgeest wordt op 2 september in het Patronaatsgebouw achter de katholieke kerk de tweede voetbalvereniging van het dorp opgericht, UDO. Uithoudingsvermogen Door Oefening, een naam die volgens de legende tijdens de oprichtingsvergadering werd verzonnen. Het veld waarop de nieuwbakken club haar wedstrijden zal gaan spelen, ligt strak naast het schoolgebouw op het terrein van de kerk.


De kerk met voetbalveld
Het veld op het terrein van de rooms-katholieke kerk. De jeugd van de katholieke lagere schooljongen speelde zich binnen dit gebied af. Zondagochtend in de kerk, 's middags op het UDO-veld, door de week op de Willibrordschool en minstens een avond in de week een club in het Patronaatsgebouw.


Verzuiling

De Nederlandse samenleving is in het eerste helft van de 20ste eeuw sterk verzuild. Op grond van verschillende levensbeschouwelijke opvattingen zijn er vier grote bevolkingsgroepen (zuilen) te onderscheiden: protestants-christelijk, rooms-katholiek en socialistisch. Een vierde zuil wordt aangeduid als de algemene zuil, waartoe liberalen en middenstanders worden gerekend. Iedere zuil heeft zijn eigen kerk, omroep, krant, vakbond, politieke partij, woningbouwvereniging, scoutinggroep, scholen, zorginstellingen, bedrijven en sportverenigingen. Dit krantenbericht geeft dit onomwonden weer.

oproep
Krant onbekend, bericht moet uit 1938-1939 stammen.


_______________________________________________________________________

Voetbalverzuiling in de gemeente Oegstgeest

 

1892
v.v. ASC algemeen
1929 v.v. Oegstgeest protestant-christelijk
1938 v.v. UDO rooms-katholiek

 

 

 

Van oorsprong is ASC geen Oegstgeester, maar Leidse vereniging.

_______________________________________________________________________

 

 

Jan Wolkers

Tijdens de verzuilde periode leeft men eerder langs dan met elkaar. Een prachtig voorbeeld daarvan geeft plaatsgenoot Jan Wolkers, die in 1926 wordt geboren in de Deutzstraat. Onderstaande passage komt uit het verhaal Dominee met strooien hoed, dat een verslag is van een dagje naar het strand van het streng gereformeerde gezin Wolkers, dat te voet langs de katholieke kerk richting kanaal wandelt om via het jaagpad in Katwijk uit te komen.

"Toen we voor bij de katholieke kerk kwamen ging deze net uit. Kijk, die smerige roomsen zijn er altijd vroeg bij, hoorde ik vader zeggen. Die hebben wel wat over voor hun dwaalleer."

't Is weinig vleiend, maar in het tijdsgewricht wellicht exemplarisch voor hoe men met elkaar omging: niet. Of beperkt tot die gelegenheden waarin het niet anders kon. Weer Wolkers, maar nu een citaat uit Terug naar Oegstgeest.

"Als er toch bij toeval eens een van de oude klanten in de winkel kwam en een blik californisch fruit moest hebben, riep mijn vader mij uit de tuin en fluisterde in de gang tegen mij dat ik door de brandgang naar een concurrent moest rennen om het te halen. Tegen de klant hoorde ik hem dan zeggen: een van de kinderen haalt het even uit het magazijn."

Die concurrent is de vader van UDO-lid Dirk van Beek, die evenals Jan's vader een zaak dreef in comestibles (fijne eetwaren) en huishoudelijke artikelen. Van Beek was schuin tegenover Wolkers in dezelfde straat gevestigd. Voorzag Wolkers de protestanten van dagelijkse boodschappen, hetzelfde deed Van Beek met betrekking tot het katholieke deel van de buurt.

advertentie
Dirk van Beek genoot grote plaatselijke bekendheid als advertentiedichter.



illustratie





Vader Dirk van Beek voor zijn katholieke winkel. Niet zeker is of het zoon Dik is die hier op de bedrijfsfiets zit. Dirk van Beek had meerdere zonen. (Foto: archief Loek de Groot)


Geestelijk adviseurs

In de lokale gemeenschap van katholieke gelovigen werd de herderlijke zorg toevertrouwd aan een kapelaan. In vervlogen tijden werden deze functionarissen als geestelijk adviseurs beschouwd die de taak hadden toezicht te houden op de vrijetijdsbesteding van de jeugd, en van wie het werkterrein zich uitstrekte tot op het voetbalveld.Als UDO na vier jaar voetballoze oorlogsjaren in 1946 besluit de draad op te pakken, wordt op een zondagmiddag in oktober het veld naast de katholieke kerk ceremonieel weer in gebruik genomen. Hoofdrol bij deze gelegenheid is weggelegd voor kapelaan Eeken. Niet alleen, zo meldt het krantenbericht, spreekt de geestelijk adviseur een opwekkend woordje tot de voetballende jongelui, hij verricht ook de aftrap voor de wedstrijd tegen KRV, die UDO onder zijn toeziend oog met 7-3 zou winnen.

Na de Duitse bezetting kwam er in Nederland een brede maatschappelijke beweging op gang onder de naam Doorbraakgedachte. De beweging wilde een eind maken aan de heersende 'hokjesgeest', zoals de verzuiling werd genoemd, maar omdat de katholieke kerk en katholieke en protestantse politieke leiders zich hiertegen verzetten, kwam er van die doorbraak niet veel terecht. Achttien jaar na de aftrap van kapelaan Eeken, geniet UDO nog steeds de luxe van een geestelijk adviseur. Nu in de persoon van de heer P. Lansbergen, die in 1964 op de jaarvergadering van de voetbalvereniging persoonlijk het woord richt tot de aanwezigen.



illustratie



Bericht uit de Leidsche Courant.





Pas vanaf halverwege de jaren zestig zou het onderscheid tussen de zuilen onder invloed van de ontkerkelijking afnemen.


De ledenlijst van 1940

Behalve kruidenierszoon Van Beek zijn er onder de leden van het eerste uur nogal wat prominente UDO-ers. De meest beroemde onder hen is nummer 32, Stuifzand, Jac., geboren op 15 augustus 1925 en woonachtig aan de Haarlemmervaart in Oegstgeest. Niet minder bekend is Jan van Rijn, de latere eigenaar van het UDO-café De Roode Leeuw en in de jaren 70 een van de drijvende krachten achter de meest succesvolle supportersvereniging die UDO rijk is geweest. En niet te vergeten Bram den Boer. De toenmalige secretaris die 'kantoor' hield in zijn woonhuis aan de Geverstraat. Bram is de oom van Wilfried den Boer die weer vader is van Satya die momenteel in de D2 speelt.

spelerskaart A. den Boer
Spelerskaart van Bram den Boer, seizoen 1938/1939, uitgegeven door de Diocesane Haarlemse Voetbal Bond.

Plaats reactie

Beveiligingscode
Vernieuwen